{"id":259,"date":"2025-08-02T13:26:41","date_gmt":"2025-08-02T12:26:41","guid":{"rendered":"https:\/\/stjames.si\/pl\/?p=259"},"modified":"2025-08-06T19:17:18","modified_gmt":"2025-08-06T18:17:18","slug":"jurij-vega-1754-1802","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/stjames.si\/pl\/2025\/08\/02\/jurij-vega-1754-1802\/","title":{"rendered":"Jurij Vega (1754\u20131802)"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-8f761849 wp-block-columns-is-layout-flex wpbbe-206fdd72\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow wpbbe-8ab92451\" style=\"flex-basis:33.33%\">\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/stjames.si\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/students_5.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-329\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ucze\u0144 Kolegium Jezuit\u00f3w przy Ko\u015bciele \u015bw. Jakuba, 1767\u20131773<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow wpbbe-23f0c5ee\" style=\"flex-basis:66.66%\">\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Szanowni i pot\u0119\u017cni Panowie!<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Najwi\u0119ksz\u0105 nagrod\u0105 za moj\u0105 dotychczasow\u0105 prac\u0119 matematyczn\u0105 jest otrzymanie pozwolenia na publiczne og\u0142oszenie, \u017ce zosta\u0142em mianowany nauczycielem specjalist\u0105 w zakresie szkolnictwa wy\u017cszego w liceum w Lublanie. Mam jedynie s\u0142owa wdzi\u0119czno\u015bci wobec szlachetnej hojno\u015bci Jego Ekscelencji, kt\u00f3ry z m\u0105dro\u015bci\u0105 i rozwag\u0105 uznaje warto\u015b\u0107 edukacji i nauki, i przekazuje to z honorem i godno\u015bci\u0105.<br>Wst\u0105pienie do tej instytucji jest r\u00f3wnoznaczne z wej\u015bciem do zakonu duchowego i zobowi\u0105zaniem si\u0119 dusz\u0105 i cia\u0142em. To droga ku najczystszej mi\u0142o\u015bci do wiedzy i rozwoju naszego narodu.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Z wyrazami najg\u0142\u0119bszego szacunku, najpokorniejszy s\u0142uga<br>\u00a0<strong>Jurij, baron Vega<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Dedykacja dla Stan\u00f3w Karyntii, 23 sierpnia 1800 r.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jurij Vega urodzi\u0142 si\u0119 23 marca 1754 roku w Zagoricy, niedaleko Dolsko, w skromnej rodzinie ch\u0142opskiej. By\u0142 synem Jerneja i Heleny Veg\u00f3w.W 1767 roku, w wieku 13 lat, rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 na poziomie \u015brednim w kolegium jezuit\u00f3w przy Ko\u015bciele \u015bw. Jakuba \u2014 program ten trwa\u0142 sze\u015b\u0107 lat. W tym okresie jezuici zacz\u0119li k\u0142a\u015b\u0107 wi\u0119kszy nacisk na przedmioty matematyczne i przyrodnicze w dw\u00f3ch ostatnich latach nauk humanistycznych. Opr\u00f3cz matematyki i nauk przyrodniczych uczy\u0142 si\u0119 \u0142aciny, greki, religii, niemieckiego, historii i geografii.<br>&nbsp;Szko\u0142a liczy\u0142a wtedy ponad 500 uczni\u00f3w, a nauka by\u0142a bezp\u0142atna. W\u015br\u00f3d jego koleg\u00f3w by\u0142 pisarz i historyk Anton Toma\u017e Linhart.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Po uko\u0144czeniu szko\u0142y Vega studiowa\u0142 filozofi\u0119 i matematyk\u0119 w latach 1774\u20131775, ko\u0144cz\u0105c studia z wyr\u00f3\u017cnieniem. W latach 1775\u20131780 wyk\u0142ada\u0142 logik\u0119 i retoryk\u0119 w arystokratycznym kolegium \u015bw. Sawy w Lublanie, gdzie jego wsp\u00f3\u0142pracownikami byli m.in. Gabriel Gruber i Golovec.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">7 kwietnia 1780 roku wst\u0105pi\u0142 do armii cesarskiej w Wiedniu jako artylerzysta. Podczas s\u0142u\u017cby wojskowej napisa\u0142 swoje czterotomowe dzie\u0142o dydaktyczne pt. <strong>\u201eWyk\u0142ady z matematyki\u201d<\/strong> (<em>Vorlesungen \u00fcber die Mathematik<\/em>).<br>&nbsp;20 sierpnia 1789 roku osi\u0105gn\u0105\u0142 \u00f3wczesny rekord \u015bwiata, obliczaj\u0105c liczb\u0119 \u03c0 z dok\u0142adno\u015bci\u0105 do 140 miejsc po przecinku. Rekord ten utrzyma\u0142 si\u0119 przez 52 lata (do 1841 roku), a jego metody s\u0105 wspominane do dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W 1781 roku Vega zaproponowa\u0142 wprowadzenie systemu metrycznego w monarchii Habsburg\u00f3w. Chocia\u017c jego propozycja nie zosta\u0142a wtedy przyj\u0119ta, system metryczny zosta\u0142 ostatecznie wprowadzony w 1871 roku za panowania cesarza Franciszka J\u00f3zefa I.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W 1794 roku opublikowa\u0142 w Lipsku swoje najbardziej wp\u0142ywowe dzie\u0142o \u2014 traktat logarytmiczny <strong>\u201eSkarbiec wszystkich logarytm\u00f3w\u201d<\/strong> (<em>Thesaurus Logarithmorum Completus<\/em>).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">22 sierpnia 1800 roku, w uznaniu zas\u0142ug wojskowych, zosta\u0142 wyniesiony do dziedzicznego stanu szlacheckiego z tytu\u0142em barona, prawem do w\u0142asnego herbu oraz stopniem podpu\u0142kownika. Zmar\u0142 w 1802 roku w Wiedniu; jego cia\u0142o odnaleziono w rzece Dunaj.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Notatka:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Od 9 maja 2001 roku planetoida pasa g\u0142\u00f3wnego nr 14966 nosi nazw\u0119 <strong>Jurijvega<\/strong>, na cze\u015b\u0107 Jurija Vegi. Zosta\u0142a odkryta przez Hermana Miku\u017ea 30 lipca 1997 roku w Obserwatorium \u010crni Vrh.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ucze\u0144 Kolegium Jezuit\u00f3w przy Ko\u015bciele \u015bw. Jakuba, 1767\u20131773<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":30,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"give_campaign_id":0,"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-259","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-students","category-2","description-off"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/stjames.si\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/259","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/stjames.si\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/stjames.si\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/stjames.si\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/stjames.si\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=259"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/stjames.si\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/259\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":444,"href":"https:\/\/stjames.si\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/259\/revisions\/444"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/stjames.si\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/30"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/stjames.si\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=259"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/stjames.si\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=259"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/stjames.si\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=259"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}