{"id":267,"date":"2025-08-02T13:36:28","date_gmt":"2025-08-02T12:36:28","guid":{"rendered":"https:\/\/stjames.si\/pl\/?p=267"},"modified":"2025-08-06T19:28:20","modified_gmt":"2025-08-06T18:28:20","slug":"valentin-vodnik-1758-1819","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/stjames.si\/pl\/2025\/08\/02\/valentin-vodnik-1758-1819\/","title":{"rendered":"Valentin Vodnik (1758\u20131819)"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-columns is-layout-flex wp-container-core-columns-is-layout-8f761849 wp-block-columns-is-layout-flex wpbbe-94a3ceba\">\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow wpbbe-fae9bc2b\" style=\"flex-basis:33.33%\">\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" data-id=\"332\" src=\"https:\/\/stjames.si\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/students_8.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-332\"\/><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ucze\u0144 Kolegium Jezuit\u00f3w przy Ko\u015bciele \u015bw. Jakuba, 1769\u20131775<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column is-layout-flow wp-block-column-is-layout-flow wpbbe-343faae8\" style=\"flex-basis:66.66%\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Valentin Vodnik urodzi\u0142 si\u0119 3 lutego 1758 roku w Zgornja \u0160i\u0161ka, niedaleko Lublany, w rodzinie ch\u0142opsko-rzemie\u015blniczej, jako najstarszy z dziesi\u0119ciorga dzieci Jo\u017eefa Vodnika i Jery Pance.<br>&nbsp;W wieku dziesi\u0119ciu lat zacz\u0105\u0142 uczy\u0107 si\u0119 czyta\u0107, pisa\u0107 i liczy\u0107. W 1769 roku rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 w kolegium jezuickim, gdzie pozosta\u0142 do 1775 roku. W tym czasie pozna\u0142 Marko Pohlina, pod kt\u00f3rego wp\u0142ywem zacz\u0105\u0142 pisa\u0107 poezj\u0119. Jego pierwsze wiersze ukaza\u0142y si\u0119 w <em>Pisanice<\/em>, a szczeg\u00f3lnie wyr\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 <strong>Zadowolony Karyntczyk<\/strong> (<em>El carniolano satisfecho<\/em>) oraz <em>Klek<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">P\u00f3\u017aniej do tw\u00f3rczo\u015bci zach\u0119ca\u0142 go \u017diga Zois, kt\u00f3ry odci\u0105gn\u0105\u0142 go od szko\u0142y Pohlina i skierowa\u0142 ku my\u015bli o\u015bwieceniowej. Vodnik zacz\u0105\u0142 wtedy pisa\u0107 utwory literackie, popularnonaukowe, j\u0119zykoznawcze i dziennikarskie, a tak\u017ce teksty z dziedziny geografii, ekonomii, geologii i literatury (epigramy, inskrypcje miesi\u0119czne, zagadki i inne).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Po uko\u0144czeniu szko\u0142y \u015bredniej wst\u0105pi\u0142 do zakonu franciszkan\u00f3w i odby\u0142 nowicjat w Nazarje, przyjmuj\u0105c imi\u0119 zakonne Marcelin. W latach 1776\u20131778 przebywa\u0142 w klasztorze franciszkan\u00f3w w Lublanie, gdzie studiowa\u0142 teologi\u0119. \u015awi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie przyj\u0105\u0142 w 1782 roku na wyspie Krk i w tym samym roku rozpocz\u0105\u0142 g\u0142oszenie kaza\u0144. W 1784 roku opu\u015bci\u0142 zakon i zosta\u0142 \u015bwieckim kaznodziej\u0105. Pe\u0142ni\u0142 pos\u0142ug\u0119 duszpastersk\u0105 w miejscowo\u015bciach Sora, Bled, Ribnica, a od 1792 roku w Koprivniku nad Bohinjem, gdzie ponownie nawi\u0105za\u0142 kontakt z Zoisem, kt\u00f3ry pom\u00f3g\u0142 mu przenie\u015b\u0107 si\u0119 w 1796 roku do ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Jakuba w Lublanie. W 1798 roku zosta\u0142 nauczycielem w gimnazjum w Lublanie, gdzie prowadzi\u0142 katechez\u0119 i kontynuowa\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 kap\u0142a\u0144sk\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u017bycie Vodnika zmieni\u0142o si\u0119 wraz z utworzeniem Prowincji Iliryjskich. Nowe w\u0142adze francuskie promowa\u0142y reform\u0119 edukacyjn\u0105, kt\u00f3ra umo\u017cliwi\u0142a nauczanie w j\u0119zyku ojczystym. Vodnik zosta\u0142 mianowany dyrektorem gimnazjum i inspektorem szk\u00f3\u0142 podstawowych i technicznych. Wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c przy duszpasterstwie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia po\u015bwi\u0119ci\u0142 pierwszemu czasopismu w j\u0119zyku s\u0142owe\u0144skim \u2013 <em>Lublanske novice<\/em> (1797\u20131800). W czasie istnienia Prowincji Iliryjskich napisa\u0142 pierwsze podr\u0119czniki szkolne w j\u0119zyku s\u0142owe\u0144skim do nauczania \u015bredniego i wspiera\u0142 u\u017cycie j\u0119zyka narodowego w edukacji. Po powrocie teren\u00f3w s\u0142owe\u0144skich do Cesarstwa Austriackiego zabroniono mu nauczania z powodu wcze\u015bniejszego poparcia dla francuskiego re\u017cimu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Valentin Vodnik zmar\u0142 8 stycznia 1819 roku w Lublanie i zosta\u0142 pochowany na cmentarzu Navje.<br><\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Dramilo \/ Wezwanie do refleksji<br><\/strong>&nbsp;<em>(z jego wiersza \u201eZadowolony Karyntczyk\u201d)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u0142owe\u0144cu, twoja ziemia jest \u017cyzna,<br>&nbsp;a pracuj\u0105cemu daje godne miejsce.<br>&nbsp;Pola, winnice,<br>&nbsp;g\u00f3ry, morze,<br>&nbsp;bogactwa, handel<br>&nbsp;ci\u0119 utrzymuj\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Masz bystry umys\u0142<br>&nbsp;i zdrowe, silne cia\u0142o.<br>&nbsp;Szcz\u0119\u015bcie ci\u0119 szuka,<br>&nbsp;rozum ci zosta\u0142 dany,<br>&nbsp;znajdziesz go, je\u015bli<br>&nbsp;nie b\u0119dziesz spa\u0142.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sp\u00f3jrz, stworzenie ofiaruje ci wszystko,<br>&nbsp;nie zwlekaj, by przyj\u0105\u0107 to, co z jego r\u0105k p\u0142ynie!<br>&nbsp;Lenistwo ko\u0144czy si\u0119<br>&nbsp;p\u0119kni\u0119tym \u0142okciem,<br>&nbsp;\u017cebraczym kijem<br>&nbsp;i pustym dzbanem.<\/p>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ucze\u0144 Kolegium Jezuit\u00f3w przy Ko\u015bciele \u015bw. Jakuba, 1769\u20131775<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":32,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"give_campaign_id":0,"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-267","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-students","category-2","description-off"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/stjames.si\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/267","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/stjames.si\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/stjames.si\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/stjames.si\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/stjames.si\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=267"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/stjames.si\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/267\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":450,"href":"https:\/\/stjames.si\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/267\/revisions\/450"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/stjames.si\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/32"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/stjames.si\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=267"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/stjames.si\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=267"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/stjames.si\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=267"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}